Kariyer planında aile faktörü genellikle yok sayılır, bu durum kariyer yaşantısında önemli problemlere neden olur. Bu duruma gelinmesinde; “ailelerin çocuklarını yanlış yönlendirdiği, ona uygun olmayan iş veya mesleklere yönlendirdikleri vb.” düşünceler etkili olmaktadır. Bütün bu yanlış inanış ve düşüncelere hiç de yaygın olmayan bir anı eklenir. “Bir öğrenci/genç vardı, tiyatro oyuncusu olmak isteniyordu. Ailesi (genellikle otoriter baba olur) mühendis ol diyordu….” şeklinde uzayıp giden bir anı anlatılır. Çoğunlukla bu söylence gerçek bile değil ya da çok abartılıdır. En önemlisi bu tür kariyer çatışmaları yaygın değildir. Şimdilerde de “çocuk youtuber olmak istiyordu ailesi, doktor olmasını tercih ettiler…” gibi öyküler anlatılıyordur kim bilir ? Zamane eğitimcileri bu kez büyük ihtimalle ailenin yanında duruyorlardır, zira youtuber olmak onların da aklına yatmıyordur !
Aile ile kariyer planı yapan genç arasında nasıl bir ilişki var bunlara bakalım.
Birinci faktör: Aile’nin Sosyo-Ekonomik Durumu:
Kariyer planında, ailenin sosyo-ekonomik durumu çok kritik öneme sahiptir. Bazı meslekler mezun olunca bir iş imkânı sağlarken bazılarında mezuniyet ile iş bulma arsında bir süre (birkaç yıl) zaman geçmektedir. Yine bazı mesleklerde (kendi işini yapanlarda) bir büro kurmak dolayısıyla yatırım yapmak gerekmektedir. Bu süreçte ailenin gence ne kadar ve ne zamana kadar destek (ekonomik) olabileceği önemlidir. Erkek adayların askerlik süresini de dikkate almasında fayda vardır. Bütün bu zaman zarfında ailenin çiçeği burnunda gence destek olabilme durumu iyi etüt edilerek kariyer planı yapılmalıdır. “Kervan yolda düzülür anlayışı” olumsuz sonuçlar doğurmaktadır.
İkinci Faktör: Aile Kariyer Soyağacı:
Kariyer planlama ile ilgili bir çalışma yürüttüm, çalışmanın bir bölümünde çocuk ve gençlere aile kariyer soyağacını yapmalarını istedim. Bu çalışmada büyük anne ve dedelerden başlayarak, anne baba, kardeşlerin; yetenek, ilgi, değer ve kişilik özelliklerini ilgili forma yazmalarını istedim. Son olarak da ailenin ve kendilerinin ortak yetenek, ilgi, değer ve kişilik özelliklerini tespit ederek kayıt edilmesini sağladık. Çalışmada gördüm ki; değil büyük anne, kendi anne babalarının eğitim durumu, yaptığı iş, yetenekleri gibi özelliklerini yazmakta çok zorlandılar. Çalışmaya katılan çocuk ve gençler ailelerini tanımıyordu, ailelerin de çocukları ile bu konuları çok az paylaştığı, kariyer planı üzerinde sadece öğüt verdiklerini gözledim. Çalışmanın bu bölümü genellikle yarım kaldı. Bütün bunlara rağmen çok önemli bir sonuç ortaya çıktı. Aile ile çocuk veya gencin kariyer profilinde birçok ortak nokta vardı. Genetik olarak çocukların ailede bulunan yetenek ve ilgileri üzerinde taşımaması söz konusu olamaz. Değerler de durum farklı olmakla birlikte aile ile çocuğun önemsediği değerlerde de uyuşum yüksek düzeydedir. Evimize gelen marangoz ustasının yaşantısı iyi bir örnek.
İnternetten aldığımız tv sehpasının kurulumu için bir arayışa girdik. İnternet üzerinden bu işleri yapan Sefa ustaya ulaştık. Sözleştiğimiz günde geldi işi gayet hızlı ve temiz olarak bitirdi. Bu arada ona işi, mesleği ile ilgili sorular sordum. Babasının da marangoz olduğunu, lisede okurken haftasonları onu iş yerinde çalıştırdığını, bu durumun onu çok kızdırdığını ve o günlerde “ben bu işi yapmam” diye düşündüğünü ve en nihayetinde 2010 yılında Belçika’ya gittiğini söyledi. Belçika’da önce bir pizzacıda, sonra bir restoranda ve giyim mağazasında çalıştığını ama hiçbirisinde de başarılı olamadığını en sonunda bir mobilyacıda çalışırken patronunun ona: “bu iş sana en uygun iş, yeteneğin bu işte” dediğini ve Türkiye’ye dönerek tekrar babası ile birlikte marangozluk yapmaya başladığını anlattı. Benim için hiç de şaşırtıcı olmayan bu kariyer anısı bizim teorimizi destekliyor. Çocuklar aileden yetenek, ilgi ve kişilik özelliklerini alır ve belli ölçüde bunlar ön plana çıkar. Değerlerde ise, ailenin çocuğun değerler listesinin oluşmasında etkisi vardır. Aile ile çocuk kariyer yaşantısı için bir çatışma değil uyuşum vardır. Bu uyumu fark etmek aileleri de rahatlatmakta, kendileri ve çocukları için yeni bakış açıları ve fırsatlar yaratılmaktadır.
Ez cümle, kariyer planında aileyi dışarda kalmamalı, bütün etkileriyle uyum içinde kariyer planı yapılmalıdır, bu mümkündür ve gereklidir.
Sağlık ve başarı dilerim !!!
