Okul ve eğitim anlayışında farklı dönemlerde farklı beklentiler olduğunu biliyoruz. Okuldan beklenilenlerden birisi de; “iş ve meslek yaşamına etkili bir hazırlık” amacı olduğunu kabul etmekteyiz. Öğrencilerin, kendi yaşamlarında söz sahibi olmaları için kariyer yaşantısında söz sahibi olabilmesine bağlıdır. Her okul, her sınıf ve her öğretmen doğrudan veya dolaylı olarak öğrencilerin/bireylerin kariyer yaşantısına etki ederler. Kariyer planlaması, kariyer kararları okuldaki belli bir birimin (rehberlik servisi) veya bazı uzmanların (rehber öğretmen) sorumluluğu olarak görülemez. Şüphesiz söz konusu birim ve uzmanların bireylerin kariyer yaşantısında çok önemli sorumlulukları var. Böyle olmakla birlikte okul ve öğretmenlerimizde asgari bir “kariyer planlama” misyonuna sahip olmalarında fayda var.
Öğretmenlerin, sınıflarındaki öğrencilerin, sağlıklı kariyer planlaması yapabilmeleri için etkin olması kaçınılmazdır. Gerçekte öğretmenler, pasif veya aktif tutum ve davranışlarıyla çocukların, gençlerin mesleki tercihlerinde etkin olmaktadırlar. Öğretmenlerimizin sınıfta, derste veya sosyal etkinliklerde üstleneceği bazı faaliyetler her öğrencinin kariyer gelişimine katkısı olacaktır. İçinden geçmekte olduğumuz ‘uzaktan eğitim’ dönemi de buna dahilidir.
İşsizlik ve iş doyumu, iş-meslek yaşamındaki memnuniyet düzeyleri, sadece bireyi değil, toplum ve ülke ekonomisini de etkiler. Ülkemizde hem işsizlik yüksek oranlarda [Şubat 2020 Oranları] (İşsizlik Oranı: % 13, 6 Genç İşsizlik Oranı : % 24,4 TÜİK, Mayıs 2020) hem de iş değiştirme düzeyleri oldukça yüksek (%60) olarak seyrediyor. Bu sonuçlarda kariyer planlama adımlarının doğru atılmadığını ve iş etiğinin henüz yerleşmediğini gösteriyor.
Okulda kariyer planlama için izlenecek yollara gelince. Mesleki Eğitimi Güçlendirme Projesi çerçevesinde 21 pilot ilde uygulanan bir “öğretmen eğitim programı” hazırlandı. Kariyer planlamasının bilimsel, etkin ve verimli olarak icra edilmesinde bu çerçevenin işimize yarayabileceğini düşünüyoruz.
Kariyer danışmanlığı eğitiminde dört temel yetkinlik alanı belirlendi:
- Temel Beceriler alanı: “Etkili iletişim kurma. Farklılıkları dikkate alma. Eğiticinin güncel gelişmeleri takip etme. Mesleki rehberliğe ilişkin rolün farkına varma” olarak belirlendi. Kariyer danışmanlığı ile ilgili bir etkinlikte; empatik olmak, bireysel farklılıklara duyarlı ve saygılı olmak, bireyin kariyer yaşatışına olan etkimizi fark etmek ve güncel gelişmeleri izlemek, kendi yetkinlik ve becerilerimizi geliştirmek durumu olarak ifade edebiliriz.
- İş Gücü Piyasası: Bu alan okullarımızın en zayıf olduğu alan olarak dikkat çekmektedir. “Yerel İşgücü piyasası ile ilgili bilgi kaynaklarını tanıma. Ulusal düzeyde işgücü bilgi kaynaklarını tanıma. Geleceğin meslekleri hakkında bilgi edinme. Ulusal ve yerel düzeyde işgücü piyasasını izleme Sektörler ve sosyal taraflarla işbirliği yapma. İş kurma ve işe yerleşme süreci” İş gücü ve piyasanın temel dinamiklerini, gelişen ve değişen sektörleri ileriki dönem beklenti ve analizleri izleme ve güncel olarak öğrencilerle paylaşmayı içerir.
- Farklı Hedef Grupları: “Özel eğitim gerektiren bireylerin ihtiyaçlarının farkında olma. Risk altındaki grupların ihtiyaçlarının farkında olma”yı içerir.
- Bilgi ve İletişim Teknolojileri : “Sosyal medyayı kullanma. Mesleki bilgiye erişim kaynakları tanıma. Eğitim olanakları ve burs fırsatlarına ulaşma” olarak belirlendi.
Proje çalışma grubunda yukarıda sayılan yetkinlik alanlarına ilişkin genel hedefler bu şekilde saptandı. Kariyer danışmanlığı için sınıfta uygulanabilecek pratik, kolay ve etkili ve pekçok aktivite bulunmaktadır. Öncelikle öğrencilerin kariyer yaşantısının önemli parçası olduğmuzu unutmayalım. Atacağımız küçük adımların öğrencilerimizin dünyasında çok büyük yansıması olacaktır.
- Bireylerin kendilerini tanımlarına yardımcı olacak küçük ölçek, anket ve formların uygulanması.
- Basit olsa bile her öğrenci için sanal potfolyö veya kariyer gelişim dosyası hazırlanması.
- Karneler, sınav sonuç belgeleri, kariyer planlama ile ilgili ölçek test anket sonuç formlarının sanal ve dosyada yer alması.
- Öğretmenlerin dersin (canlı ders, sanal ders vs.) ilk 5-10 dakikasında üst eğitim kurumlarını ya da meslekleri tanıtması.
- Her öğrencinin kariyer planının hazır olmasının sağlanması vb. etkinliklerle sürece dahil olmaları mümkündür.
Mehmet Ali İlkaya 
Yorum bırakın